塵劫記翻刻プロジェクト2025

コレクション: 塵劫記Tier1

塵劫記 4巻 (存2巻)(寛永4年異版、京大数学) - 翻刻

塵劫記 4巻 (存2巻)(寛永4年異版、京大数学) - ページ 5

ページ: 5

翻刻

【巻上五丁裏】 三刻図 三一卅一     三二六十二     逢 三/進(ちん)一十                    かけさん   9  九進三十 三 8  九進三十          三三 九 六 7  六進二十  ○三一 卅一  三六 十八 二 6  六進二十          二三 六 二 5  六進二十          二三 六 五 4  三進一十  ○三一 卅一  三五 十五   一 3  三進一十          一三 三 一 2  三進一十          一三 三 四 1  三一 卅一         三四 十二 【巻上六丁表】 四刻図 四一廿二   逢四進一十     四二天作五     四三七十二                     かけさん 五    四二天作五          四五 廿 二 9  八進二十   ○四一廿二   二四 八 七 8  八進二十   ○四二天作五  四七 廿八 九 7  四進一十   ○四三七十二  四九 卅六 一 6  八進二十           一四 四 四 5  四進一十   ○四一廿二   四四 十六 六 4  四二天作五          四六 廿四 八 3  四三七十二  ○四進一十   四八 卅二   2  四進一十 三 1  四一廿二           三四 十二

現代語訳

【巻上 五丁裏】 〔三の割り算の図〕  三一(さんいち)、卅一(さんじゅういち)  三二(さんに)、六十二  逢(ほふ)三〔進(ちん)〕一十                   掛け算   9(九)  九進三十 三 8(八)  九進三十           三×三=九 六 7(七)  六進二十  ○三一 卅一   三×六=十八 二 6(六)  六進二十           二×三=六 二 5(五)  六進二十           二×三=六 五 4(四)  三進一十  ○三一 卅一   三×五=十五 一 3(三)  三進一十           一×三=三 一 2(二)  三進一十           一×三=三 四 1(一)  三一 卅一          三×四=十二 --- 【巻上 六丁表】 〔四の割り算の図〕  四一(しいち)、廿二(にじゅうに)  逢(ほふ)四〔進〕一十  四二(しに)、天に作(さく)五  四三(しさん)、七十二                   掛け算 五     四二天作五         四×五=廿(二十) 二 9(九) 八進二十   ○四一 廿二  二×四=八 七 8(八) 八進二十   ○四二 天作五 四×七=廿八(二十八) 九 7(七) 四進一十   ○四三 七十二 四×九=卅六(三十六) 一 6(六) 八進二十           一×四=四 四 5(五) 四進一十   ○四一 廿二  四×四=十六 六 4(四) 四二天作五          四×六=廿四(二十四) 八 3(三) 四三七十二  ○四〔進〕一十 四×八=卅二(三十二)   2(二) 四進一十 三 1(一) 四一廿二           三×四=十二

英語訳

**[Scroll 1, Folio 5, Verso]** [Division algorithm diagram for 3 (*san-刻図*)]  **San-ichi (3÷1): "Thirty-one" (*sanjū-ichi*)** → result: 1 remainder 1 (i.e., quotient digit rule)  **San-ni (3÷2): "Sixty-two" (*rokujū-ni*)** → result: 2 remainder 2  When encountering (*hō*) 3, advance (*chin*) 10.                 [Multiplication (*kakezan*)] Dividend digit | Abacus procedure | [Adjustment rule] | Product (×3): — | 9 | Advance 9, make 30 | — | — 3 | 8 | Advance 9, make 30 | — | 3×3 = 9 6 | 7 | Advance 6, make 20 | ○San-ichi: 31 | 3×6 = 18 2 | 6 | Advance 6, make 20 | — | 2×3 = 6 2 | 5 | Advance 6, make 20 | — | 2×3 = 6 5 | 4 | Advance 3, make 10 | ○San-ichi: 31 | 3×5 = 15 1 | 3 | Advance 3, make 10 | — | 1×3 = 3 1 | 2 | Advance 3, make 10 | — | 1×3 = 3 4 | 1 | San-ichi: 31 | — | 3×4 = 12 --- **[Scroll 1, Folio 6, Recto]** [Division algorithm diagram for 4 (*shi-刻図*)]  **Shi-ichi (4÷1): "Twenty-two" (*nijū-ni*)** → When encountering (*hō*) 4, advance (*chin*) 10.  **Shi-ni (4÷2): "Make five in heaven" (*ten ni saku go*)**  **Shi-san (4÷3): "Seventy-two" (*shichijū-ni*)**                 [Multiplication (*kakezan*)] Dividend digit | Abacus procedure | [Adjustment rule] | Product (×4): 5 | — | Shi-ni-ten-saku-go | — | 4×5 = 20 2 | 9 | Advance 8, make 20 | ○Shi-ichi: 22 | 2×4 = 8 7 | 8 | Advance 8, make 20 | ○Shi-ni: ten-saku-go | 4×7 = 28 9 | 7 | Advance 4, make 10 | ○Shi-san: 72 | 4×9 = 36 1 | 6 | Advance 8, make 20 | — | 1×4 = 4 4 | 5 | Advance 4, make 10 | ○Shi-ichi: 22 | 4×4 = 16 6 | 4 | Shi-ni-ten-saku-go | — | 4×6 = 24 8 | 3 | Shi-san: 72 | ○Shi: advance 10 | 4×8 = 32 — | 2 | Advance 4, make 10 | — | — 3 | 1 | Shi-ichi: 22 | — | 3×4 = 12