翻刻
【巻上五丁裏】
三刻図 三一卅一
三二六十二
逢 三/進(ちん)一十
かけさん
9 九進三十
三 8 九進三十 三三 九
六 7 六進二十 ○三一 卅一 三六 十八
二 6 六進二十 二三 六
二 5 六進二十 二三 六
五 4 三進一十 ○三一 卅一 三五 十五
一 3 三進一十 一三 三
一 2 三進一十 一三 三
四 1 三一 卅一 三四 十二
【巻上六丁表】
四刻図 四一廿二 逢四進一十
四二天作五
四三七十二
かけさん
五 四二天作五 四五 廿
二 9 八進二十 ○四一廿二 二四 八
七 8 八進二十 ○四二天作五 四七 廿八
九 7 四進一十 ○四三七十二 四九 卅六
一 6 八進二十 一四 四
四 5 四進一十 ○四一廿二 四四 十六
六 4 四二天作五 四六 廿四
八 3 四三七十二 ○四進一十 四八 卅二
2 四進一十
三 1 四一廿二 三四 十二
現代語訳
【巻上 五丁裏】
〔三の割り算の図〕
三一(さんいち)、卅一(さんじゅういち)
三二(さんに)、六十二
逢(ほふ)三〔進(ちん)〕一十
掛け算
9(九) 九進三十
三 8(八) 九進三十 三×三=九
六 7(七) 六進二十 ○三一 卅一 三×六=十八
二 6(六) 六進二十 二×三=六
二 5(五) 六進二十 二×三=六
五 4(四) 三進一十 ○三一 卅一 三×五=十五
一 3(三) 三進一十 一×三=三
一 2(二) 三進一十 一×三=三
四 1(一) 三一 卅一 三×四=十二
---
【巻上 六丁表】
〔四の割り算の図〕
四一(しいち)、廿二(にじゅうに) 逢(ほふ)四〔進〕一十
四二(しに)、天に作(さく)五
四三(しさん)、七十二
掛け算
五 四二天作五 四×五=廿(二十)
二 9(九) 八進二十 ○四一 廿二 二×四=八
七 8(八) 八進二十 ○四二 天作五 四×七=廿八(二十八)
九 7(七) 四進一十 ○四三 七十二 四×九=卅六(三十六)
一 6(六) 八進二十 一×四=四
四 5(五) 四進一十 ○四一 廿二 四×四=十六
六 4(四) 四二天作五 四×六=廿四(二十四)
八 3(三) 四三七十二 ○四〔進〕一十 四×八=卅二(三十二)
2(二) 四進一十
三 1(一) 四一廿二 三×四=十二
英語訳
**[Scroll 1, Folio 5, Verso]**
[Division algorithm diagram for 3 (*san-刻図*)]
**San-ichi (3÷1): "Thirty-one" (*sanjū-ichi*)** → result: 1 remainder 1 (i.e., quotient digit rule)
**San-ni (3÷2): "Sixty-two" (*rokujū-ni*)** → result: 2 remainder 2
When encountering (*hō*) 3, advance (*chin*) 10.
[Multiplication (*kakezan*)]
Dividend digit | Abacus procedure | [Adjustment rule] | Product (×3):
— | 9 | Advance 9, make 30 | — | —
3 | 8 | Advance 9, make 30 | — | 3×3 = 9
6 | 7 | Advance 6, make 20 | ○San-ichi: 31 | 3×6 = 18
2 | 6 | Advance 6, make 20 | — | 2×3 = 6
2 | 5 | Advance 6, make 20 | — | 2×3 = 6
5 | 4 | Advance 3, make 10 | ○San-ichi: 31 | 3×5 = 15
1 | 3 | Advance 3, make 10 | — | 1×3 = 3
1 | 2 | Advance 3, make 10 | — | 1×3 = 3
4 | 1 | San-ichi: 31 | — | 3×4 = 12
---
**[Scroll 1, Folio 6, Recto]**
[Division algorithm diagram for 4 (*shi-刻図*)]
**Shi-ichi (4÷1): "Twenty-two" (*nijū-ni*)** → When encountering (*hō*) 4, advance (*chin*) 10.
**Shi-ni (4÷2): "Make five in heaven" (*ten ni saku go*)**
**Shi-san (4÷3): "Seventy-two" (*shichijū-ni*)**
[Multiplication (*kakezan*)]
Dividend digit | Abacus procedure | [Adjustment rule] | Product (×4):
5 | — | Shi-ni-ten-saku-go | — | 4×5 = 20
2 | 9 | Advance 8, make 20 | ○Shi-ichi: 22 | 2×4 = 8
7 | 8 | Advance 8, make 20 | ○Shi-ni: ten-saku-go | 4×7 = 28
9 | 7 | Advance 4, make 10 | ○Shi-san: 72 | 4×9 = 36
1 | 6 | Advance 8, make 20 | — | 1×4 = 4
4 | 5 | Advance 4, make 10 | ○Shi-ichi: 22 | 4×4 = 16
6 | 4 | Shi-ni-ten-saku-go | — | 4×6 = 24
8 | 3 | Shi-san: 72 | ○Shi: advance 10 | 4×8 = 32
— | 2 | Advance 4, make 10 | — | —
3 | 1 | Shi-ichi: 22 | — | 3×4 = 12